Staten Aruba debatteert over WODC-rapport



MAANDAG, 16 APRIL 2012

ORANJESTAD — Het rapport van het Nederlandse onderzoeksinstituut WODC over hoe het er voor staat met het bestuur van Aruba en de rechtshandhaving, is vandaag onderwerp van debat in het parlement. Net als ook de reacties van het kabinet, en die van de Algemene Rekenkamer en Raad van Advies (RvA) op het rapport. Uit deze laatste blijkt in ieder geval dat deze instanties zich achter de conclusies scharen van het rapport. De Rekenkamer en RvA hebben immers al vaker de genoemde voorbeelden van wanbestuur aanhangig gemaakt bij regering en parlement, maar die deden er te weinig mee.

Het publieke debat over het WODC-rapport is door de AVP-fractie al op 10 oktober vorig jaar aangevraagd, een paar weken na het uitkomen van het rapport. De regeringsfractie verzocht ook om officiële reacties van de RvA en Rekenkamer. Die reacties kwamen op respectievelijk 23 januari en 3 februari binnen bij het parlement. Overigens werd het verzoek aan de RvA pas op 16 januari door Statenvoorzitter Paul Croes (AVP) gedaan. Vanmorgen, een half jaar na de aanvraag door de AVP-fractie dus, is het debat begonnen.

Misbruik

Een belangrijke conclusie uit het WODC-rapport is dat op een aantal terreinen het structureel niet goed gaat en bestuurders misbruik maken van situaties die niet goed zijn geregeld. Vooral op gebied van aanbestedingen, het verstrekken van vergunningen en bij het personeelsbeleid van de overheid gaat het mis, constateerden de onderzoekers. Wetten en regels worden overtreden en die misstanden gaan jaren door, wat vaak ook te maken heeft met voorkeursbehandelingen. De Staten en instanties zoals de Rekenkamer en Centrale Accountantsdienst bieden bovendien onvoldoende tegenwicht. Dat bestuurders misbruik maken van de situatie, komt dus vooral voor als er gaten in de regelgeving zijn die de overheid niet invult. Zoals criteria voor het afwijken van aanbestedingsregels die niet nader zijn beschreven en het ontbreken van een procedure voor het onderhands aanbesteden. Maar het is ook zichtbaar bij het verlenen van vergunningen doordat hardheidsclausules ontbreken. En doordat er ‘wachtlijsten van jaren’ zijn die voor vele ‘schrijnende’ gevallen zorgen en daardoor afwijkingen lijken te rechtvaardigen.

Autonomie

Dat de instanties die elk op eigen gebied het bestuur moeten controleren, niet genoeg tegenwicht bieden, heeft volgens het WODC deels te maken met personeelstekorten. Die ontstaan omdat de instanties niet zelf personeel mogen aanstellen, maar daarvoor afhankelijk zijn van de regering. Het is daarom ook dat de Rekenkamer in een reactie op het rapport stelt dat dit haar onafhankelijkheid belemmert. Want op deze manier kan de regering invloed uitoefenen op een onderzoek van de Rekenkamer door aanstelling van personeel te weigeren of te vertragen.

De Rekenkamer en ook RvA pleitten dan ook al jaren voor meer autonomie zodat ze minder afhankelijk zijn van bestuurders. De RvA heeft bovendien vijf jaar geleden een wet gemaakt waarin dat wordt geregeld, maar deze is nog steeds niet goedgekeurd. Een ander punt wat ook opnieuw in de reacties op het WODC-rapport naar voren is gekomen, is de respons van de regering op rapporten en adviezen van de Rekenkamer en RvA. Die is er maar weinig. Ook het parlement doet er weinig mee, is hun mening. “We kunnen namelijk uitsluitend controleren en adviseren, voor daadwerkelijke veranderingen dienen de bewindslieden en Staten zorg te dragen”, aldus de Rekenkamer. Deze hoopt dan ook dat het parlement en de regering een concreet plan van aanpak vaststellen om zo de tekortkomingen die WODC heeft geconstateerd, daadwerkelijk ook op te lossen. “In onze ogen heeft de burger van Aruba er recht op dat daadwerkelijke verbeteringen in het openbaar bestuur worden gerealiseerd.”

Conferentie

De RvA stelt tot slot voor om in een strategische conferentie tussen regering, Staten, Rekenkamer en de Raad eerst ‘intern’ de vereisten vast te stellen voor het deugdelijk functioneren van de Hoge Colleges van Staat (Staten, Rekenkamer en RvA dus). En dan pas, zoals het WODC-rapport rept, er Koninkrijksverband wat mee te gaan doen. In zo’n overleg kan volgens de Raad ook de voortgang worden bewaakt van wat er wordt gedaan om het Arubaanse bestuur te verbeteren.